SORU: Hrıstiyanlik'taki mezhepler hakkinda bilgi verebilir misiniz?

YANIT: Hrıstiyanlik'ta ana mezhepler
1. Dogu Ortodoks ya da Kadim,
2. Ortodoks,
3. Katolik ve
4. Protestan
kiliseleri olarak baslica dört gruba ayrılır.

DOGU ORTODOKS ya da KADIM KILISELER
Eritrea Ortodoks Kilisesi (2 milyon)
Ermeni (Arakelagan/Apostolik) Kilisesi (7,5 milyon)
Habes (Etiopya) Ortodoks Kilisesi (18 milyon)
Hint (Malankara) Ortodoks Kilisesi (2 milyon)
Ingiliz (Britanya) Ortodoks Kilisesi (10 bin)
Kipti (Misir) Ortodoks Kilisesi (5 milyon)
Süryani Kadim Kilisesi (250 bin)

*Dünya literatürüne "Oriental Orthodox" olarak geçen bu kiliseler ilk üç Ekümenik konsillerin kararlarini kabul eder: Iznik Konsili (325), Istanbul Konsili (381) ve Efes Konsili (431). Roma ve Bizans'in emperyal yayilmaciligina geçmiste tepki göstermisler, özellikle onlar tarafindan yutulup asimile edilmemek için diger Hristiyanlar'la "Ruh'ta birlik" ilkesini özümseyerek "özerk etnik" kiliseler olarak kalmayi tercih etmislerdir. Dogu Ortodoks mezhebinin bir "evrensel patrigi" yoktur. Bu gruptaki kiliselerin her biri farkli hiyerarsiler gelistirmis olup, törenleri birbirine benzese de farkli ve yöreseldir. Ermeni, Habes, Kipti ve Süryani kiliselerinin katolikoslari ya da patrikleri vardir. Eritrea, Hint ve Britanya kiliseleriyse bunlardan türedikleri için basepiskoposlar ya da metropolitler tarafindan yönetilir. Özellikle Bati kiliseleri tarafindan küçümsenerek "Monofizit" yani "tektabiatçi" diye adlandirilirlar.

ORTODOKS KILISELER
Istanbul Rum Ortodoks (Ekümenik) Patrikligi (6 milyon)
Iskenderiye Ortodoks Patrikligi (350 bin)
Antakya Ortodoks Patrikligi (750 bin)
Kudüs Ortodoks Patrikligi (60 bin)
Rus Ortodoks Kilisesi (95 milyon)
Sirp Ortodoks Kilisesi (8 milyon)
Romen Ortodoks Kilisesi (17 milyon)
Bulgar Ortodoks Kilisesi (8 milyon)
Gürcü Ortodoks Kilisesi (5 milyon)
Kibris Ortodoks Kilisesi (450 bin)
Yunan Ortodoks Kilisesi (9 milyon)
Polonez Ortodoks Kilisesi (750 bin)
Arnavut Ortodoks Kilisesi (210 bin)
Ukrayna Ortodoks Kilisesi (15 milyon)
Amerika Ortodoks Kilisesi (1 milyon)
Çekoslovak Ortodoks Kilisesi (100 bin)
Sina Kilisesi (9 yüz)

*Siralama kendi hiyerarsik statülerine göre verilmistir (bakiniz Timothy Ware, The Orthodox Church, Penguin Books, 1993, sayfa 6). Bu kiliseler, Dogu Ortodokslarin kabul ettikleri ilk üç Ekümenik konsilin yanisira daha sonra toplanan dört konsili de "ekümenik" sayar: Kadiköy (451), Istanbul II (553), Istanbul III (681) ve Iznik II (787). Bu gruptaki kiliselerin ikinci ortak noktasi Istanbul Rum Patrigini "esitler arasinda birinci" ve "ekümenik" (evrensel) patrik saymalaridir. Ortodoks Kiliseleri, Dogu Ortodokslar'dan 451, Katolikler'den ise 1054 yilinda ayrilmislardir. Dogu Ortodoks literatüründe Ortodoks ve Katolik kiliselerinden "Diofizit" yani "çifttabiatçi" olarak bahsedildigi görülür.

KATOLIK KILISELER
Arnavut Katolik Kilisesi (62 bin)
Bulgar Katolik Kilisesi (15 bin)
Dogu Asuri Kilisesi (400 bin)
Ermeni Katolik Kilisesi (362 bin)
Etiopya Katolik Kilisesi (201 bin)
Hint (Syro-Malabar) Katolik Kilisesi (3 milyon 400 bin)
Hint (Syro-Malankara) Katolik Kilisesi (446 bin)
Kildani Kilisesi (322 bin)
Kipti Katolik Kilisesi (198 bin)
Latin Katolik Kilisesi (988 milyon)
Macar Katolik Kilisesi (278 bin)
Maronit Katolik Kilisesi (3 milyon 124 bin)
Romen Katolik Kilisesi (1 milyon 391 bin)
Rum Katolik Kilisesi (3 bin)
Rum Melkit Katolik Kilisesi (1 milyon 251 bin)
Rutenya Katolik Kilisesi (663 bin)
Slovak Katolik Kilisesi (211 bin)
Süryani Katolik Kilisesi (137 bin)
Ukrayna Katolik Kilisesi (5 milyon 160 bin)
Yugoslav Katolik Kilisesi (49 bin)

*(Kaynak: Annuario Pontificio 2000, Vatikan). Bu gruptakiler "Papa" ünvaniyla anilan ve ayni zamanda "Bati'nin Patrigi" sayilan Roma Episkoposu'nun mutlak hakimiyeti altindadir. Katolik Kilisesi'nin merkezi Vatikan ayni zamanda devlet statüsüne sahiptir. Yukarida bahsi geçenlerle birlikte toplam 21 kilise konsilinin "ekümenik" baglayiciligini kabul eder. Bu konsillerin sonuncusu sayilan Vatikan II konsili çalismalarini 8 Aralik 1965 tarihinde sona erdirdi.

PROTESTAN KILISELER
Adventist (Sapatabah) Kilisesi (11 milyon)
Anglikan/Episkopal Kilisesi (70 milyon)
Baptist Kilisesi (80 milyon)
Reformcu/Presbiteryen/Birlesik Protestanlar (75 milyon)
Ermeni Protestan Kilisesi (90 bin)
Luteryen Kilisesi (63 milyon)
Metodist Kilisesi (50 milyon)

*Bu kiliseler bu mezhebin baslicalaridir. Dünyada 500 civarinda Protestan alt mezheplerinin bulundugu tahmin ediliyor. 1517'de Martin Luther adli Alman rahibi tarafindan baslatilan hareketin takipçilerinin olusturdugu Protestan grubundan türemislerdir. Her vaftizli Hristiyan'in kahinligi, Kutsal Kitap disinda dini otorite taninmamasi, Vaftiz ve Rab'bin Sofrasi disindaki diger sakramentlerin, Meryem Ana ve diger Azizlere atfedilen özelliklerin reddi baslica farklaridir.

TARIKATLAR, SEKTLER
Afrika'daki Yerel Hristiyan Sektleri (110 milyon)
Biraderler (1,5 milyon)
Mennonitler (1,3 milyon)
Pentekostçu Sektler (105 milyon)
Quaker'lar (300 bin)
Yeni Apostolik Gruplar (10 milyon)

*Protestanlar, Tarikatlar ve Sektler hakkinda kaynak: http://www.adherents.com/. Ermeni

 Kilisesi'nden ayrilarak türeyen belli basli tarikatlar, örnegin Borboritler ve Messalyenler (5. yyil), Pavlikyenler (5.-9. yyillar), Tendürekliler (9.-19. yyillar), dagilarak günümüze varamamislar, benzer meyili olanlar kimliklerini daha sonra Protestan mezhebinde bulmuslardir (genel bilgi için Vrej Nersessian, The Tondrakian Movement: Religious Movements in the Armenian Church from the Fourth to the Tenth Centuries, London, Kahn & Averill, 1987).